Serikali imewajibishwa kufanya mikataba ya SGR kuwa wazi kwa umma

Na Halima Makame

27 Ago 2026•Mionekano 560

Mahakama ya Rufaa ilitoa agizo kwa Serikali kuachilia nyaraka zote zinazohusiana na Reli ya SGR ya Nairobi-Mombasa. Katika uamuzi ulitolewa Mei 2026, jopo la majaji watatu lilikataa rufaa ya 2022 iliyowasilishwa na Mwanasheria Mkuu Dorcas Oduor, wakisema kwamba kunyima habari kuhusu mradi wa $4.5 billion (takriban 583 billion KSh) kwa walipaji kodi kulikuwa ni kinyume cha katiba.

Mahakama ilisisitiza kwamba upatikanaji wa taarifa za Serikali ni haki msingi ya kidemokrasia. Ilitoa uamuzi kwamba mzigo wa uthibitisho wa msamaha wowote ulikuwa kwa Serikali, ikibainisha kwamba vikwazo hivyo vinapaswa kutafsiriwa kwa nyembamba. Malalamiko yalifunguliwa Mahakama Kuu mwaka 2021 (Ombi la Katiba namba E032 la mwaka 2021), ambapo watetezi wawili wa haki za kiraia waliitaka ufichuzi kamili wa taarifa kuhusu ufadhili wa reli, mikataba ya ununuzi, na makubaliano ya pande mbili na serikali ya China.

Waombaji walidai kwamba, kwa kuwa mradi ulifadhiliwa kwa fedha za umma na mikopo yenye dhamana ya walipa ushuru, kutengwa kwa tafiti za uhalali wa mradi, tathmini za kimazingira na mikataba kutoka kwa udhibiti wa umma hakukuwa na msingi. Licha ya maombi rasmi yaliyotolewa Desemba 2019 na Mei 2021, Kenya Railways Corporation na Ofisi ya Mwanasheria Mkuu mara kwa mara wamekataa kutoa taarifa, wakitaja Sheria ya Siri Rasmi, masharti ya usiri, wasiwasi kuhusu usalama wa taifa, na masuala nyeti ya mahusiano ya kimataifa.

Mahakama ya Rufaa, Mwanasheria Mkuu Oduor alisisitiza kwamba kufichua taarifa hizo kungeharibu usalama wa taifa, mahusiano ya kidiplomasia na China, na kuweka serikali katika hatari za kisheria na kifedha. Hata hivyo, waliotajwa, ambao walipatiwa msaada na Katiba Institute, walisema kwamba Serikali haikutoa ushahidi madhubuti wa uharibifu unaoweza kutokea. Tume ya Haki za Utawala (CAJ) pia ilisema kwamba Sheria ya Siri za Nchi haiwezi kubatilisha kifungu cha 35 cha Katiba, ambacho kinahakikisha haki ya kupata taarifa. Mahakama ya Ulaya ya Haki za Binadamu imeelezea Sheria ya Upatikanaji wa Taarifa (2016) kama hatua muhimu kutoka utamaduni wa usiri hadi utamaduni wa uwazi na uwajibikaji.

Mahakama ya Rufaa ilikataa «kukanusha kwa upana» kwa serikali, ikiamuru kwamba serikali inapaswa kutoa ushahidi wa msingi badala ya nyaraka za kiapo zisizo wazi ili kuhalalisha kuficha taarifa. Mahakama pia ilithibitisha kwamba raia hawatakiwa kutekeleza sababu kwanini wanaomba taarifa za serikali, kwani Serikali hufanya kazi kama mtunza tu wa data hizo. Kwa hivyo, mahakama iliidhinisha agizo la awali la Mahakama ya Juu la kufichua taarifa yote, ikiamuru kuwa kila upande abeba gharama zake mwenyewe kutokana na umuhimu mkubwa wa maslahi ya umma yanayohusika.